Marzę czy mażę?

Oto jest pytanie i homonim zarazem :-). Przy okazji tego dylematu warto przypomnieć zasadę użycia rz i ż.

Ż piszemy, gdy:

  • w wyrazach pochodnych są wymiany głoskowe:
    • ż – g, np. nadproże – próg
    • ż – dz, np. księża – ksiądz
    • ż – h, np. drużynowy – druh
    • ż – z, np. mażę – mazanie
    • ż – ź, np. zagrożenie – groźny
    • ż – s, np. boży – boski
  • występuje przed literami r, l, ł, np. drżenie, ulżyć, łże (słownik ortograficzny podaje wyjątki: półrzadki, współrządzić)
  • jest częścią partykuł -że, -ż, np. zróbże, jakiż
  • występuje po literze n w wyrazach obcych, np. aranżacja
  • po przedrostku zakończonym na spółgłoskę, jeśli rdzeń zaczyna się na ż, np. odżałować, nadżerka
  • występuje w wyrazach rodzimych i w formach pochodnych: gżegżółka, mżawka, piegża.

Rz piszemy, gdy:

  • w wyrazach pochodnych jest wymiana głoskowa rz – r, np. wierzyć – wiara, dobrze – dobry (rzadko występuje wymiana rr – rz, np. mirra – mirze)
  • jest zakończenie -erz, -arz, -mierz, -mistrz, np. malarz, fałszerz, ciśnieniomierz, zegarmistrz (niektóre wyjątki: instruktaż, masaż. lemiesz)
  • występuje po spółgłoskach p, b, t, d, k, g, ch, j, w, np. przywara, brzuch, trzask, drzewo, zakrzepnąć, zagrzmieć, chrzcić, ujrzeć, wrzucić.

Lista wyjątków do tych zasad jest długa. Najbardziej znane to: bukszpan, całokształt, kształcić, kszyk (ptak), riksza, pszczoła, pszenica, słupszczanin. Ponadto w przymiotnikach (w stopniu wyższym i najwyższym) przyrostek brzmi -szy, a nie -rzy (i dlatego jest lepszy, grzeczniejszy, milszy) i w czasownikach pochodnych od przymiotników, np. ulepszyć, upiększać.

A czasem piszemy rz bo tak – bo wpływ na to mają np. czynniki historyczne czy konwencja. I tak jest z marzeniami :-).

Polub Edytornię na Facebooku 🙂
2.00 avg. rating (41% score) - 3 votes
Similar posts
  • Zwiastuna czy zwiastunu? Ostatnio we wpisie na FB chciałam użyć słowo zwiastun. I nagle taka myśl: nie obejrzałam (kogo? czego?) zwiastuna czy [...]
  • Kąt czy kont? I znów homonim :-). Żeby się dowiedzieć, co autor miał na myśli, zapewne pomoże kontekst zdania (Czy mam dać stół w ten kąt? Nie zaksięgowałem dwóch kont.), ale przy okazji kont lub kątów warto się zastanowić nad zakresem użycia litery [...]
  • Ó czy u? Być może nie jest to dylemat na miarę szekspirowskiego pytania: być czy nie być?, ale i tak niejednemu spędza sen z powiek. Warto zatem dowiedzieć się, jakie są zakresy użycia litery ó i u (serio, są do tego zasady). Ó piszemy, [...]
  • Pochodzę od… Nie o pochodzeniu człowieka będzie ten wpis, lecz o słowach. Bo wyrazy mogą być podstawowe lub pochodne. A jeśli pochodne, to warto wiedzieć, od czego pochodzą ;-). Może najpierw kilka [...]
  • Raz, dwa, trzy… akcja! No dobrze, ale jaka akcja? Akcja jako działanie? Akcja w walce, bitwie? Akcja w opowiadaniu? Akcja w sporcie? Na planie filmowym? A może na giełdzie? Słowo akcja to przykład wyrazu polisemicznego (wieloznacznego). O tym, o jakiej akcji mowa, decyduje kontekst zdania (lub zdań). Inne słowa polisemiczne: zamek, [...]

7 Komentarzy

  1. Damian Damian
    28 marca 2012    

    mażę po tablicy, marzę o lodach ha! 😆 😆 😆 😆 maze i marze jest dobrze napisane 8)

  2. 21 grudnia 2012    

    moja pani napisała przez rz 😡

  3. 18 listopada 2013    

    No spoko , ale jak wyjaśnić słowo „Marzę”? 😀

  4. 18 listopada 2013    

    To w końcu jak wyjaśnić „rz” w słowie „Marzę” ? Bo ja już nwm.. 😥

  5. younike younike
    21 listopada 2013    

    [quote name=”Nika”]To w końcu jak wyjaśnić „rz” w słowie „Marzę” ? Bo ja już nwm.. :cry:[/quote]
    Ostatnie zdanie tego wpisu wyjaśnia:
    „A czasem piszemy rz bo tak – bo wpływ na to mają np. czynniki historyczne czy konwencja. I tak jest z marzeniami :-).”

  6. Jan Jan
    14 września 2014    

    >

    Instruktaż to udzielanie instrukcji, inaczej – instruowanie. Instruktarz to zbiór instrukcji, zwłaszcza skarbowych Pierwsze z tych słów zapożyczyliśmy z języka rosyjskiego. Drugie pochodzi z łaciny i jest przestarzałe. Zob. Etymologiczny słownik języka polskiego A. Bańkowskiego, tom 1.

  7. Donia Donia
    13 grudnia 2014    

    MARZĘ np. o nowym telefonie
    MAŻĘ np. tablicę szkolną

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Archiwum